1. * 5651 Sayılı Kanun'a göre TÜM ÜYELERİMİZ yaptıkları paylaşımlardan sorumludur.
    * Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan şekilde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahiplerinin İLETİŞİM bölümünden bize ulaşmaları durumunda ilgili şikayet incelenip gereği 1 (bir) hafta içinde gereği yapılacaktır.
    E-posta adresimiz

Çekimli Fiil ve kip nedir?

Konusu 'Türkçe & Dilbilgisi & İmla Kuralları' forumundadır ve YoRuMSuZ tarafından 2 Mart 2015 başlatılmıştır.

Etiketler:
  1. YoRuMSuZ
    Avare

    YoRuMSuZ Biz işimize bakalım!

    Katılım:
    7 Haziran 2006
    Mesajlar:
    24.433
    Beğenileri:
    7.360
    Ödül Puanları:
    11.330
    Cinsiyet:
    Bay
    Banka:
    8.871 ÇTL
    Çekimli Fiil

    Mastar halinde bulunan fiile yapım ekleri getirilerek yani zaman ve sahış ekleri getirilerek fiili başka kalıplara sokmaya denir.

    Çekimli fiil, kip halindeki bir fiilin herhangi bir şahıs ekiyle ifade edilmiş halidir:
    • Gör+dü+m (bilinen geçmiş zaman, 1. tekil şahıs)
    Çekimli bir fiilde sırayla şu üç bölüm bulunur:
    1. Fiil kök veya gövdesi
    2. Kip eki
    3. Şahıs eki
    Kip ekleri, fiil kökünden sonra gelerek ona zaman mânâsı veya tasarlanan, istenen bir hareketle ilgili mânâ kazandırır. Sadece kip eki almış olan bir fiil, o fiilin üçüncü tekil şahıs için çekilmiş haliyle aynıdır:
    • Gitti (gitmek fiilinin bilinen geçmiş zaman kipi)
    • Gitti (gitmek fiilinin bilinen geçmiş zamanda 3. tekil şahıs çekimi
    Bu kuralın bir tek istisnası vardır. Emir kipinin kip eki olmadığı için yalın haldeki kök, emir kipinin 2. tekil şahıs çekimi ile aynıdır:
    • Dinle (dinlemek fiilinin emir kipi)
    • Dinle (dinlemek fiilinin emir kipinde 2. tekil şahıs çekimi)
    Çekim örneği:
    Şahıs Çekimi
    1. tekil çalış-ı-yor-um
    2. tekil çalış-ı-yor-sun
    3. tekil çalış-ı-yor
    1. çoğul çalış-ı-yor-uz
    2. çoğul çalış-ı-yor-sunuz
    3. çoğul çalış-ı-yor-lar

    Bir çekimli fiilde iki kip eki de bulunabilir. Bu tür fiillere bileşik zamanlı fiiller denir.

    Kip Nedir ?

    Kip, dilbilgisinde fiilin kök veya gövdelerinin zaman, yargı ve konuşmacının niyetine göre girdiği geçici kalıp. Kip bir fiilin haber veya dilek kipi eklerinden birini almış hâlidir.

    Kip halindeki bir fiilde şahıs eki olmak zorunda değildir. Şahıs eki almamış kipler genellikle ilgili fiilin 3. tekil şahıs çekimi ile aynıdır:
    • geldi, gitmiş, çalışır, duyacak, koş, yapmalı, alışsa vs.
    Fiil çekiminde kipe şahıs ekleri de eklenir:
    • geldim, geldin, geldi, geldik, geldiniz, geldiler
    Haber kipleri bir fiilin (eylemin) hangi zaman aralığında (geçmişte, şu anda, gelecekte veya geniş zamanda) gerçekleştiğini bildirirler. Haber kiplerinin ekleri fiil köklerine zaman kavramı kazandırırlar. Bu nedenle haber kiplerine zaman kipleri de denir. Ekleri: -ecek, -r, -di, -miş, -yor olan zaman kipleri beşe ayrılır:

    Geniş zaman
    -r ekiyle oluşturulur:
    • bakarsın, öderler, sever, geliriz, okurum
    Gelecek zaman
    -ecek eki ile oluşturulur:
    • Yazacak
    Şimdiki zaman
    -yor ve -mekte ekleri ile oluşturulur:

    • geliyor, yüzmekte
    Görülen (bilinen) geçmiş zaman
    -di eki ile oluşturulur:
    • baktı, doydum
    Duyulan (öğrenilen) geçmiş zaman
    -miş eki ile oluşturulur
    • Öğrenmişler
    Dilek Kipleri
    İstenilen veya tasarlanan bir hareketi anlatan kiplerdir. Bu kiplerde açıkça bir zaman ifadesi bulunmaz. Ekleri: -meli, -se, -e ve eksiz emir haliyle birlikte dilek kipleri dörde ayrılır:

    Emir kipi
    Emir kipinin eki yoktur ancak şahıs eki alabilir. Emir kipinde çekilen bir fiilde yalnızca fiil kökü ve şahıs eki bulunur. Bütün dillerde bu kip, âcil durumlarda da kullanıldığından fiilin en kısa şeklidir. 1. tekil (ben) ve çoğul (biz) için çekimi yoktur:
    • gel, gel-sin, gel-in(iz), gel-sinler
    • git, git-sin, gid-in(iz), git-sinler
    Gereklilik kipi
    Türkçede -malı -meli ekleriyle oluşturulur.
    • düş-meli, git-meli, al-malı
    İstek kipi
    Türkçede -a, -e ekleriyle oluşturulur.
    • gel-e-y-im, gel-e-sin, gel-e, gel-e-l-im, gel-e-siniz, gel-e
    Şart kipi
    Türkçede -se ekiyle oluşturulur.
    • O gelirse bende gelirim.
     
    KıRMıZı ve dderya bunu beğendi.

Sayfayı Paylaş