1. * 5651 Sayılı Kanun'a göre TÜM ÜYELERİMİZ yaptıkları paylaşımlardan sorumludur.
    * Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan şekilde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahiplerinin İLETİŞİM bölümünden bize ulaşmaları durumunda ilgili şikayet incelenip gereği 1 (bir) hafta içinde gereği yapılacaktır.
    E-posta adresimiz

Ek Fiil

Konusu 'Türkçe & Dilbilgisi & İmla Kuralları' forumundadır ve KıRMıZı tarafından 4 Ağustos 2010 başlatılmıştır.

  1. KıRMıZı
    Aşık

    KıRMıZı TeK BaşıNa CUMHURİYET V.I.P

    Katılım:
    22 Şubat 2008
    Mesajlar:
    27.183
    Beğenileri:
    4.780
    Ödül Puanları:
    11.580
    Cinsiyet:
    Bayan
    Meslek:
    Karmaşıkkk
    Yer:
    TÜRKİYE
    Banka:
    377 ÇTL
    EK FİİL (EK EYLEM)


    Mastar olarak bir anlamı olmayan, isim ve isim soylu sözcüklere gelerek onları cümlede yüklem olarak kullandıran ve çekimlenmiş fiillere gelerek bileşik çekimli fiiller oluşturan "imek" fiiline ek fiil denir.

    Ek fiilin iki görevi vardır:


    1. İsim soylu sözcükleri yüklem yapmak.

    Ek fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yaparken dört kip ekinden yararlanır. Bu kip ekleri şunlardır:

    a. Görülen geçmiş zaman: -di

    b. Duyulan geçmiş zaman: -miş

    c. Geniş zaman: -r

    d. Dilek şart kipi: -sa, -se



    Şimdi bunları kısaca görelim.



    a. Bilinen geçmiş zaman (idi) : İsimlere (-idi) eki getirilerek yüklem yapılır. Özneyi oluş üzerinde gördüğünü anlatır.

    Çalışkandım (çalışkan - i di - m)

    Çalışkandın

    Çalışkandı

    Çalışkandık

    Çalışkandınız

    Çalışkandılar


    "Metin çalışkandı."

    cümlesinde "çalışkan" sözcüğü ek fiilin görülen geçmiş zamanı ile yüklem olmuştur.



    b. Öğrenilen geçmiş zaman (imiş) : Öznenin başkasından duyulan bir oluş içinde bulunduğunu gösterir.

    Çalışkanmışım (çalışkan - i miş - ler)

    Çalışkanmışsın

    Çalışkanmış

    Çalışkanmışız

    Çalışkanmışsınız

    Çalışkanmışlar

    Bu da zamire, edata vs. eklenebilir.

    "Metin çalışkanmış."

    cümlesinde "çalışkan" sözcüğü ek fiilin öğrenilen geçmiş zamanı ile yüklem olmuştur.



    c. Şart kipi (ise) : İsimlere getirilen (-ise) eki cümleye koşul anlamı katar.

    Çalışkansam (çalışkan - ise- m)

    Çalışkansan

    Çalışkansa

    Çalışkansak

    Çalışkansanız

    Çalışkansalar

    "Metin ya çok çalışkansa."

    cümlesinde "çalışkan" sözcüğü ek fiilin şart kipi ile yüklem olmuştur.



    d. Geniş zaman : Bu zaman çekiminde ek fiil diğer çekimlerinde olduğu kadar belirgin değildir. Diğerleri, eklendiği sözcükten "idi", "imiş", "ise" diye ayrılabildiği hâlde, geniş zamanda ayrılmaz.

    Çalışkan - ım

    Çalışkan - sın

    Çalışkan - dır

    Çalışkan - ız

    Çalışkan - sınız

    Çalışkan - dırlar

    "Metin daha çalışkandır."

    cümlesinde "çalışkan" sözcüğü ek fiilin geniş zamanı ile yüklem olmuştur.



    Ek fiilin Olumsuzu

    Ek fiille çekimlenmiş sözcüklerin olumsuzu "değil" sözcüğü ile yapılır.

    Çalışkandım

    Çalışkanmış

    Çalışkansa

    Çalışkanım


    çalışkan değildim.

    çalışkan değilmiş.

    çalışkan değilse.

    çalışkan değilim.


    Yukarıdaki örneklerde ek fiilin olumsuz çekimi görülmektedir. Diğer fiillerin "-ma, -me" ile, ek fiilin "değil" ile olumsuz yapılması, ek fiilin bulunmasını oldukça kolaylaştırır.

    "Kısa sürede eve vardı."

    "Sınıfta on kişi vardı."

    cümlelerinde altı çizili sözcüklerden hangisinin ek fiil aldığını bulmak için cümleleri olumsuz yaparız. Birinci cümlenin yüklemi,

    "Kısa sürede eve varmadı."

    şeklinde olumsuz yapılabilir. İkinci cümlenin yüklemi,

    "Sınıfta on kişi varmadı."

    şeklinde söylenemeyeceğine göre, ikinci cümle ek fiil almıştır.



    Ek fiilin Soru Şekli

    Bu fiilin soru şekli de diğer fiillerde olduğu gibi "mi" ile yapılır. "mi" sözü isimle ek fiil arasına girerek kullanılır.

    Çalışkanım

    Çalışkanmış

    Çalışkandım


    çalışkan mıyım?

    çalışkan mıymış

    çalışkan mıydım




    2. Ek fiilin ikinci görevi birleşik zamanlı fiillerin oluşmasını sağlamaktır.


    BİRLEŞİK ZAMANLI FİİLLER


    Basit zamanlı fiil, fiilin tek bir zaman veya kip bildirecek şekilde çekimlenmesiydi. Bileşik zamanlı fiil ise, fiilin birden çok kip ve zaman bildirecek biçimde çekimlenmesiyle oluşur. Basit çekimli fiillere ek fiilin getirilmesiyle yapılır.

    Birleşik zamanlı fiiller üç grupta incelenir.



    a. Hikâye birleşik zaman : Fiilin basit çekiminden sonra ek fiilin "idi" şekli getirilerek yapılır.

    gel - miş - idi - m ® gelmiştim

    örneğinde, fiilin çekimini adlandırırken "gelmek fiilinin öğrenilen geçmiş zamanının hikâyesi" deriz.

    Biliyorduk (bilmek fiilinin şimdiki zamanının hikâyesi)

    Bildiydik

    Bilmiştik

    Bilirdik

    Bildiydik

    Bilmeliydik (bilmek fiilinin gereklilik kipinin hikâyesi)

    Bilseydik

    Bileydik



    b. Rivayet birleşik zaman :
    Fiilin basit çekiminden sonra ek fiilin "imiş" şekli getirilerek yapılır.

    gel - ecek - imiş - m gelecekmişim



    Biliyormuşum (bilmek fiilinin şimdiki zamanının rivayeti)

    Bilecekmişim

    Bilmişmişim

    Bilirmişim

    Bilmeliymişim (bilmek fiilinin gereklilik kipinin rivayeti)

    Bilseymişim

    Bileymişim



    c. Şart bileşik çekim : Fiilin basit çekiminden sonra ek fiilin "ise" şekli getirilerek yapılır.

    Bil - ecek - ise bilecekse

    Biliyorsanız (bilmek fiilinin şimdiki zamanının şartı)

    Bildiyse

    Bilmişse

    Bildiyse

    Bilirse

    Bilmeliyse (bilmek fiilinin gereklilik kipinin rivayeti)
     

Sayfayı Paylaş