1. * 5651 Sayılı Kanun'a göre TÜM ÜYELERİMİZ yaptıkları paylaşımlardan sorumludur.
    * Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan şekilde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahiplerinin İLETİŞİM bölümünden bize ulaşmaları durumunda ilgili şikayet incelenip gereği 1 (bir) hafta içinde gereği yapılacaktır.
    E-posta adresimiz

Eylemin Yapısı

Konusu 'Türkçe & Dilbilgisi & İmla Kuralları' forumundadır ve KıRMıZı tarafından 9 Ocak 2011 başlatılmıştır.

  1. KıRMıZı
    Aşık

    KıRMıZı TeK BaşıNa CUMHURİYET V.I.P

    Katılım:
    22 Şubat 2008
    Mesajlar:
    27.175
    Beğenileri:
    4.759
    Ödül Puanları:
    11.580
    Cinsiyet:
    Bayan
    Meslek:
    Karmaşıkkk
    Yer:
    TÜRKİYE
    Banka:
    334 ÇTL
    Eylemin Yapısı


    A BASİT (KÖK) EYLEMLER:
    Yapım eki almamış, kök durumundaki eylemlerdir Türkçede basit eylemlerin çoğu tek hecelidir İki he*celi basit eylem azdır koş-, gel-, bak-
    yürü- İnan-, uyu- …

    B TÜREMİŞ EYLEMLER: Ad ve eylemlerden yapım ekleriyle elde edilen yeni anlamlı eylemlerdir
    *temizle-, haberleş-, hastalan-, azal-, karar-, benimse-…
    * bakın-, bakış-, yazıl-, anlat-, yazdır-, pişir-…


    C BİRLEŞİK EYLEMLER: Birden fazla sözcükten oluşan eylemlerdir Üç farklı biçimde yapılır:


    1 YARDIMCI EYLEMLE YAPILAN BİRLEŞİK EYLEMLER:
    Ad soylu sözcüklerin bir eylemle birlikte kullanılmasıyla oluşan eylemlerdir

    Yardımcı Eylem: Ad soylu sözcüklere eylem anlamı kazandıran, kendi anlamını yitirmiş olan et-, ol- , kıl- , eyle- eylemleridir
    Yardımlarınız için teşekkür ederim Beni görünce çok mutlu oldu
    • Yardımcı eyleme genellikle yabancı kökenli sözcüklere eylem anlamı katmak için gerek duyarız (Türetme yoluyla eylem elde edilme ise ad soylu Türkçe sözcükler için de kullanılır)
    hizmet et-
    namaz kıl-
    hesap et-
    memnun ol-
    Türkçe olan ad soylu bazı sözcüklerden eylem türetilemeyince yardımcı eylemden yararlanılır
    iyilik et-\ yardım et-
    Yardımcı eylemle ad soylu sözcük, ses değişikliği olmadığı sürece ayrt; ses türemesi ve hece düşmesi olunca bitişik yazılır

    Ses türemesi olanlar:
    hisset-
    affet-
    Ses düşmesi olanlar:

    kay (ı) bol-
    sab(ı)r et-

    • Yerine göre başka eylemler de yardımcı eylem görevi üstlenir
    karar ver-, telgraf çek-, oruç tut-


    2 KURALLI BİRLEŞİK EYLEMLER: Bir eylemin kendisine özel anlamlar katan başka bir eylemle oluşturduğu birleşik sözcüklerdir


    Birinci eylemin kazandığı anlama göre dörde ayrılır:


    a) Yeterlik Eylemi: Eyleme “gücü yetme, başarma, olasılık” anlamlarından birini katar Eylem tabanla*rına “-e” ünlüsüyle birlikte “bilmek” eylemi getirilir
    Soruyu çözebildim (Çözmeye gücüm yetti)
    Sınavı kazanabilmiş (Başarma)
    Öğleden sonra size gelebilirim (Olasılık)
    Yeterlik eylemi olumsuz yapılırken ikinci eylem kaldırılır, onunla gelen ünlü harf bırakılır, olumsuzluk eki bu harften sonra getirilir
    Soruyu çöz e medim (Yeterlik olumsuzluk eylemi eki)
    “çözemeyebilirim\ çözmeyebilirim” Bu kullanımlarda yeterlik anlamı yerine “olasılık” anlamı verilir
    Not: Yeterlilik fiilinin olumsuzu ile geniş zaman I tekil kişinin olumsuzu karıştırılmamalıdır
    çözemem : Yeterlilik fiili \ çözmem: geniş zaman)


    b)Tezlik Eylemi: Eylemin anlamına “çabukluk, tez*lik, birden oluverme” anlamları katar Eylem taban*larına “-i” ünlüsüyle birlikte “vermek” eylemi getirilir
    Konuyu kısaca özetleyiver (Tezlik)
    Kalabalıkta onu görüverdim (Birden olma)
    Tezlik eyleminin olumsuz kullanımı iki türlü olabilir görüver – me – dim\ gör – me – yiverdim


    c) Sürerlik Eylemi: Eylemlere “sürüp gitme, eylemin devam ettiği” anlamlarını katar Eylem tabanlarına “-e” ünlüsüyle birlikte “durmak, kalmak, gelmek” ey*lemlerinden biri getirilir
    Sabah uyuyakalmışım (Sürerlik)
    Ödevini yapadur, yemeğini şimdi hazırlarım (Sürerlik)
    Bu anlayış yıllardır süregeliyor (Sürerlik)
    Birinci eylem “-ip” ekli bir eylemsi yapılarak da sürerlik anlamı verilir:
    uyuyup kal-\sürüp gel-\sürüp git-\gülüp dur-
    Sürerlik eylemlerinin olumsuz kullanımı pek yaygın değildir Genellikle eylemsiyle yapılan biçimleri olum*suz kullanılır
    Duyduklarını herkese anlatıp durma
    Artık böyle sürüp gitmez

    d) Yaklaşma Eylemi: Eylemlere “yaklaşma, hemen hemen” anlamları katar Bugün kullanılmayan bu bilmşik eylem, eylem tabanlarına “-e” ünlüsüyle bir*likte “yazmak” eylemi getirilerek yapılır
    Sıcaktan bayılayazdık
    Gelirken düşeyazdım
    Bugün bu eylemi, farklı söyleyişlerle vermekteyiz
    Az kalsın düşüyordum
    Neredeyse düşecekti
    Olumsuz biçimi kullanılmaz,



    3 KALIPLAŞMIŞ BİRLEŞİK EYLEMLER: Eylem olan sözcükler, farklı türdeki sözcüklerle kaynaşıp yeni eylemler oluşturur Bu yolla yapılan birleşik ey*lemlerin hemen hepsi deyim anlamı taşımaktadır
    Bu davranışıyla gözümden düştü
    Gol olacak diye yüreğim ağzıma geldi
    Hastalıktan söz edip içimi karartma
    •Deyim anlamı taşımayan, anlamca kaynaşmış az sayıda birleşik eylem vardır Bunlar, yardım*cı eylemin, ad soylu sözcükle zaman içinde kaynaşması sonucu oluşmuş sözcükler görünü*mündedir Bitişik yazılırlar
    başvurmak, öngörmek, vazgeçmek, varsaymak…
     

Sayfayı Paylaş