1. * 5651 Sayılı Kanun'a göre TÜM ÜYELERİMİZ yaptıkları paylaşımlardan sorumludur.
    * Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan şekilde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahiplerinin İLETİŞİM bölümünden bize ulaşmaları durumunda ilgili şikayet incelenip gereği 1 (bir) hafta içinde gereği yapılacaktır.
    E-posta adresimiz

Hece Ölçüsü

Konusu 'Türkçe & Dilbilgisi & İmla Kuralları' forumundadır ve Suskun tarafından 29 Nisan 2010 başlatılmıştır.

  1. Suskun

    Suskun V.I.P V.I.P

    Katılım:
    16 Mart 2009
    Mesajlar:
    23.242
    Beğenileri:
    276
    Ödül Puanları:
    6.230
    Yer:
    Türkiye
    Banka:
    2.052 ÇTL
    Hece Ölçüsü…

    1. Şiirde mısralar arası hece sayısı eşitliğine dayanır.

    2. Türkçe kelimelerde hemen hemen bütün heceler eş değerde söylenir. Hecelerde kalınlık, incelik, uzunluk, kısalık farkı gözetilmez. Bu bakımdan hece ölçüsü Türk dilinin yapısına da en uygun ölçüdür.

    3. Milli ölçümüzdür.

    4. Hece ölçüsüne parmak hesabı da denilir.

    5. Hece ölçüsü, Türk edebiyatının başlangıcından bu yana kullanılmıştır. İslamiyetten sonra Divan edebiyatında aruz ölçüsü kullanılırken, Halk edebiyatında hece ölçüsü kullanılmaya devam etmiştir. .

    6. Hece ölçüsünün “hece sayısı” ve “duraklar” olmak üzere iki temel özelliği vardır.

    a. Hece Sayısı: Hece ölçüsüyle yazılmış bir şiirin bütün mısralarında eşit sayıda bulunur. Hece sayısı aynı zamanda o şiirin kalıbı demektir.

    Bu va tan top ra ğın ka ra bağ rın da
    Sı ra dağ lar gi bi du ran la rın dır
    Bir ta rih bo yun ca o nun uğ run da
    Ken di ni ta ri he ve ren le rin dir

    Bu dörtlükteki bütün dizeler 11 heceden oluşmaktadır. Dolayısıyla bu şiir Hece ölçüsünün 11’li kalıbıyla yazılmıştır.

    Bu da ğı a şam de dim
    A şam do la şam de dim
    Bir ha yır sız yâr i çin
    Her ke se pa şam de dim
    Bu dörtlük 7’li hece kalıbıyla yazılmıştır.

    Baş ka sa nat bil me yiz, kar şı mız da du rur ken
    Söy len me miş bir ma sal gi bi A na do lu’muz
    Bu şiir Hece Ölçüsünün 14’lü kalıbıyla yazılmıştır.

    b. Durak: Hece ölçüsüyle yazılan şiirlerde, ahengi artırmak amacıyla mısralar belli yerlerinden ayrılır. Bu ayrım yerlerine durak (durgunlanma) denir.

    1. Durak, ahenk sağlayan bir çeşit ses kesimidir.

    2. Sözün gidişi zorlanmadan şiir okuyucusuna bir nefes payı bırakılmıştır.

    3. Duraklarda kelimelerden ortalarından bölünemez. İyi bir durakta kelime mutlaka bitmiştir.

    Not: Bir şiirde, bütün dizelerin durakları aynı olabileceği gibi, belli dizelerde farklı duraklar da kullanılabilir. Bir şiirin her dizesinde farklı duraklar kullanılmışsa, o şiir duraksız kabul edilir.

    4. Hece ölçüsünde ikili, üçlü, dörtlü, beşli, altılı duraklar kullanılmıştır.

    Kalıplar:
    1. Hece ölçüsüyle yazılmış bir şiirde, bir mısradaki hece sayısı o şiirin kalıbıdır.

    2. Hece ölçüsünde “ikili” den “yirmili” ye kadar kalıp vardır.

    3. Türk şiirinde en çok kullanılan kalıplar yedili, sekizli, onbirli, ondörtlü kalıplardır.

    Yedili kalıp:
    Giderim-/yolum yaya 3+4=7’li hece ölçüsü
    Cemâlin-/benzer aya
    Eridim-/hayal oldum
    Günleri-/saya saya

    Sekizli kalıp:
    Gel dilberim-/kan eyleme 4+4=8’li hece ölçüsü
    Seni kandan-/ sakınırım
    Doğan aydan / esen yelden
    Seni gülden / sakınırım
    Âşık Ömer

    Hece ölçüsünün on birli kalıbı:
    İptida Bağdad’a / sefer olanda 6+5=11’li hece ölçüsü
    Atladı hendeği / geçti Genç Osman
    Vuruldu sancaktar / kaptı sancağı
    İletti, bedene / dikti Genç Osman
    Kayıkçı Kul Mustafa

    Başka sanat bilmeyiz / karşımızda dururken
    Söylenmemiş bir masal / gibi Anadolu’muz 7+7=14’lü hece ölçüsü.
    Arkadaş, biz bu yolda/ türküler tuttururken
    Sana uğurlar olsun / ayrılıyor yolumuz
    Faruk Nafiz Çamlıbel

    Duraksız şiir: (Hece ölçüsünün on birli kalıbı):
    Bir düşünsen, yarıyı geçti ömrüm 11
    Gençlik böyledir işte, gelir gider; 11
    Ve kırılır sonra kolun kanadın; 11
    Koşarsın pencereden pencereye 11

    Cahit Sıtkı Tarancı

    Yukarıdaki dörtlüğü oluşturan bütün dizelerdeki hece sayısı 11’dir. Fakat bütün dizelerde duraklar aynı yerde değildir. Kelimeler ortadan bölünemeyeceğine göre bu dörtlüğü duraksız kâbul etmek zorundayız. Bu durumda yukarıdaki şiir hece ölçüsünün 11’li kalıbıyla ve duraksız olarak yazılmıştır diyebiliriz.
     
  2. Suskun

    Suskun V.I.P V.I.P

    Katılım:
    16 Mart 2009
    Mesajlar:
    23.242
    Beğenileri:
    276
    Ödül Puanları:
    6.230
    Yer:
    Türkiye
    Banka:
    2.052 ÇTL

    7 li 11 li 14 lü hece ölçüleri ile yazılan şiirlere örnekler


    Bu va tan top ra ğın ka ra bağ rın da
    Sı ra dağ lar gi bi du ran la rın dır
    Bir ta rih bo yun ca o nun uğ run da
    Ken di ni ta ri he ve ren le rin dir

    şiirin tamamı

    Bu Vatan Kimin?
    Bu vatan toprağın kara bağrında
    Sıra dağlar gibi duranlarındır.
    Bir tarih boyunca onun uğrunda
    Kendini tarihe verenlerindir...

    Tutuşup kül olan ocaklarından,
    Şahlanıp, köpüren ırmaklarından,
    Hudutlarda gaza bayraklarından,
    Alnına ışıklar vuranlarındır...

    Ardına bakmadan yollara düşen,
    Şimşek gibi çakan sel gibi coşan,
    Huduttan hududa yol bulup koşan,
    Cepheden cepheyi soranlarındır...

    İleri atılıp sellercesine,
    Göğsünden vurulup tam ercesine,
    Bir gül bahçesine girercesine,
    Şu kara toprağa girenlerindir...

    Tarihin dilinden düşmez bu destan,
    Nehirler gazidir dağlar kahraman,
    Her taşı yâkut olan bu vatan,
    Can verme sırrına erenlerindir...

    Gökyay ’ım ne yazsan ziyade değil,
    Bu sevgi bir kuru ifade değil,
    Sencileyin hasmı rüyada değil,
    Topun namlusundan görenlerindir...

    Orhan Şaik Gökyay


    Bu dörtlükteki bütün dizeler 11 heceden oluşmaktadır. Dolayısıyla bu şiir Hece ölçüsünün 11’li kalıbıyla yazılmıştır.


    Bu da ğı a şam de dim
    A şam do la şam de dim
    Bir ha yır sız yâr i çin
    Her ke se pa şam de dim


    şiirin tamamı

    Bu dağı aşam dedim
    Aşam ulaşam dedim
    Bir vefasız yar için
    Gelene paşam dedim

    Tello gider yan gider
    Açma yaram kan gider

    Entarisi vişneden (
    Şimdi gelir çeşmeden
    Alacaksan al beni
    Döşeklere düşmeden

    Tello gider yan gider
    Açma yaram kan gider

    Bu dağı aşam dedim
    Aşam ulaşam dedim
    Kocan çirkin sen güzel
    Gayret et boşan dedim

    Tello gider yan gider
    Açma yaram kan gider

    Musa Atıcı

    Bu dörtlük 7’li hece kalıbıyla yazılmıştır.



    Baş ka sa nat bil me yiz, kar şı mız da du rur ken
    Söy len me miş bir ma sal gi bi A na do lu’muz

    Bu şiir Hece Ölçüsünün 14’lü kalıbıyla yazılmıştır.

     
  3. Suskun

    Suskun V.I.P V.I.P

    Katılım:
    16 Mart 2009
    Mesajlar:
    23.242
    Beğenileri:
    276
    Ödül Puanları:
    6.230
    Yer:
    Türkiye
    Banka:
    2.052 ÇTL



    Hece ölçüsünün on birli kalıbı:


    İptida Bağdad'a Sefer Olanda
    -Genç Osman Destanı-


    İptida Bağdad'a / sefer olanda 6+5=11'li hece ölçüsü
    Atladı hendeği / geçti Genç Osman
    Vuruldu sancaktar / kaptı sancağı
    İletti, bedene / dikti Genç Osman

    Eğerleyin kır atımın ikisin
    Fethedeyim düşmanların hepisin
    Sabah namazında Bağdad kapısın
    Allah Allah deyip açtı Genç Osman

    Sultan Murat eydür gelsin göreyim
    Nice kahramandır ben de bileyim
    Vezirlik isterse üç tuğ vereyim
    Kılıcından al kan saçtı Genç Osman

    Kul Mustafa karakolda gezerken
    Gülle kurşun yağmur gibi yağarken
    Yıkılası Bağdad seni döğerken
    Şehitlere serdar oldu Genç Osman



    Kayıkçı Kul Mustafa

     
  4. Suskun

    Suskun V.I.P V.I.P

    Katılım:
    16 Mart 2009
    Mesajlar:
    23.242
    Beğenileri:
    276
    Ödül Puanları:
    6.230
    Yer:
    Türkiye
    Banka:
    2.052 ÇTL


    Hece ölçüsünün on dörtlü kalıbı:

    Başka sanat bilmeyiz / karşımızda dururken 7+7=14'lü hece ölçüsü.
    Söylenmemiş bir masal / gibi Anadolu'muz
    Arkadaş, biz bu yolda/ türküler tuttururken
    Sana uğurlar olsun / ayrılıyor yolumuz


    yalnız senin gezdiğin bahçede açmaz çiçek,
    bizim diyarımızda bin bir baharı saklar!
    kolumuzdan tutarak sen istersen bizi çek
    İncinir düz caddede;dağda gezen ayaklar

    sen kubbesinde ince bir mozaik arar da
    gezersin kırk asırlık mabedin içini
    bizi sarar bir sülüs yazı görsek duvarda,
    bize heyecan verir bir parça yeşil çini

    sen raksına dalarken için titrer derinden
    Çiçekli bir sahnede bir beyaz kelebeğin
    bizimde kalbimizi kımıldatır yerinden
    toprağa diz vuruşu dağ gibi bir zeybeğin

    fırtınayı andıran orkestra sesleri
    bir ürperiş getirir senin sinirlerine,
    istırap çekenlerin acıklı nefesleri
    bizde geçer en hazin bir musiki yerine

    sen anlayan bir gözle süzersin uzun uzun
    yabancı bir şehirde bir kadın heykelini,
    biz duyarız en büyük zevkini ruhumuzun
    görünce bir köylünün kıvrılmayan belini...

    başka sanat bilmeyiz karşımızda dururken
    yazılmamış bir destan gibi anadolumuz
    arkadaş, biz bu yolda türküler tuttururken
    sana uğurlar olsun.ayrılıyor yolumuz..

    Faruk Nafiz Çamlıbel


    .
     
  5. Suskun

    Suskun V.I.P V.I.P

    Katılım:
    16 Mart 2009
    Mesajlar:
    23.242
    Beğenileri:
    276
    Ödül Puanları:
    6.230
    Yer:
    Türkiye
    Banka:
    2.052 ÇTL


    Yedili kalıp:

    Giderim-/yolum yaya 3+4=7'li hece ölçüsü
    Cemâlin-/benzer aya
    Eridim-/hayal oldum
    Günleri-/saya saya


    Giderim Yolum Dağdır
    [Vay] Bu Ne Eyvanlı Bağdır
    Ben Kazanım Yar Yesin
    Nice Ki Canım Sağdır

    [Of][Of]Böyle Kâr
    Bu Yıl Da Kaldık Bekâr
     
  6. Suskun

    Suskun V.I.P V.I.P

    Katılım:
    16 Mart 2009
    Mesajlar:
    23.242
    Beğenileri:
    276
    Ödül Puanları:
    6.230
    Yer:
    Türkiye
    Banka:
    2.052 ÇTL
    Sekizli kalıp:



    Gel dilberim-/kan eyleme 4+4=8'li hece ölçüsü
    Seni kandan-/ sakınırım
    Doğan aydan / esen yelden
    Seni gülden / sakınırım

    Tabibim hışm ile bakma
    Ben kulun odlara yakma
    Yanağına güller takma
    Seni gülden sakınırım

    Halden bilir haldaşım var
    Yola gider yoldaşım var
    Üç yaşında kardaşım var
    Seni ondan sakınırım

    Ömer''im der ben de geldim
    Tazelendi eski derdim
    Sen bir kuzu ben bir kurdum
    Seni benden sakınırım

    Âşık Ömer
     

Sayfayı Paylaş