1. * 5651 Sayılı Kanun'a göre TÜM ÜYELERİMİZ yaptıkları paylaşımlardan sorumludur.
    * Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan şekilde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahiplerinin İLETİŞİM bölümünden bize ulaşmaları durumunda ilgili şikayet incelenip gereği 1 (bir) hafta içinde gereği yapılacaktır.
    E-posta adresimiz

Niteleme ve Belirtme Sıfatları

Konusu 'Türkçe & Dilbilgisi & İmla Kuralları' forumundadır ve YoRuMSuZ tarafından 19 Nisan 2016 başlatılmıştır.

  1. YoRuMSuZ
    Avare

    YoRuMSuZ Biz işimize bakalım!

    Katılım:
    7 Haziran 2006
    Mesajlar:
    24.430
    Beğenileri:
    7.358
    Ödül Puanları:
    11.330
    Cinsiyet:
    Bay
    Banka:
    8.820 ÇTL
    SIFAT (ÖN AD)

    İsimleri niteleyen ya da belirten sözcüklere sıfat denir.

    Sıfatların varlığı isimlere bağlıdır. Bu nedenle sıfatlar tek başına kullanılamaz. Bu açıdan sıfatlar tamlama olarak karşımıza çıkar.

    "Güzel kitapları hemen alırım."

    cümlesinde "güzel" sözcüğü "kitap" isminin özelliğini belirten bir sıfattır. Burada "kitap" isminden önce gelerek onun özelliğini belirtmiş ve sıfat olmuştur.
    Bu nedenle bir sözcük yalnız başına sıfat olamaz. Yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi mutlaka bir isimle kullanılır.

    Sıfatlar kendi içinde niteleme ve belirtme sıfatları olmak üzere ikiye ayrılır.

    A. Niteleme Sıfatları
    B. Belirtme Sıfatları



    A. NİTELEME SIFATLARI

    Varlıkların yapısal özelliklerini ortaya koyan sıfatlardır.

    Niteleme sıfatları isimlerin nasıl olduğunu bildirir ve isme sorulan "nasıl" sorusuna cevap verir.

    "Kimsesiz çocuklara yardım edelim."

    cümlesindeki "kimsesiz" sözcüğü, "çocuklar"ın özelliğini belirtmektedir. Bu cümlede "çocuklar" ismine "nasıl" sorusunu sorduğumuzda "kimsesiz" cevabını almaktayız.

    "Siyah gözlükler sana yakışmış."

    cümlesinde "siyah" sözcüğü gözlüğün yapısal özelliğini anlatan bir sıfattır.

    Nasıl gözlük?
    Siyah gözlük.


    Görüldüğü gibi isme sorulan "nasıl" sorusuna cevap veriyor.

    Adlaşmış Sıfat

    Bazen kişinin tam olarak bilinmediği ya da niteliğinin vurgulanmak istendiği durumlarda isim söylenmeyip sıfat, ismin yerine geçirilebilir. Bu tür sözcüklere adlaşmış sıfat denir.

    Adlaşmış sıfatlar niteleme sıfatlarıyla yapılır.

    "Akıllı insanlar kendine güvenir."

    cümlesinde niteleme sıfatı olan "akıllı" sözcüğü,

    "Akıllılar kendine güvenir."

    cümlesinde "insanlar" isminin düşmesiyle adlaşmış sıfat olmuştur.


    B. BELİRTME SIFATLARI

    Varlıkların diğer varlıklarla ilgileri sonucunda aldığı özellikleri belirten sıfatlardır. Belirtme sıfatları varlıkların geçici özelliklerini belirtir.

    Belirtme sıfatları kendi arasında dört gruba ayrılır.

    1. İşaret Sıfatı
    Varlıkların bulunduğu yerleri gösteren sıfatlara işaret sıfatı denir. Bu sıfatlar, söyleyen kişinin, sözünü ettiği nesneye uzaklığına göre değişir.

    "Bu kitabı ben aldım."

    cümlesinde yakındaki kitabı,

    "Şu kitabı verir misin?"

    cümlesinde biraz uzaktaki kitabı,
    "O kitabı getirir misin?"
    cümlesinde çok uzakta olan ya da, sözü edilen kitabı işaret etme anlamı vardır.
    Yukarıdaki cümlelerde bulunan "bu, şu, ve o" sözcükleri işaret sıfatıdır.
    İşaret sıfatları, isme "hangi" sorusunun sorulmasıyla bulunur.

    Hangi kitap?
    Bu kitap.



    2. Sayı Sıfatları
    İsimlerin sayısal özelliklerini bildiren sıfatlara sayı sıfatı denir. Sayı sıfatları kendi içinde dörde ayrılır:

    a. Asıl sayı sıfatları: İsimlerin sayılarını kesin olarak belirten sıfatlara asıl sayı sıfatı denir.

    "Üç arkadaş geziye çıktık."
    "İzmir'de on gün kalacaktık."
    "Bu çantayı ancak iki kişi taşıyabilir."


    b. Sıra sayı sıfatı: Varlıkların sırasını bildiren sıfatlara sıra sayı sıfatı denir. Sıra sayı sıfatları isimlere gelen "-ıncı, -inci" ekleri ile yapılır.

    "Biz beşinci katta oturuyoruz."
    "Buradaki birinci günüm iyi geçmişti."


    c. Üleştirme sayı sıfatı: İsimlerin eşit paylara ayrılmış olduğunu belirten sıfatlara üleştirme sayı sıfatı denir. Bu sıfatlar isimlere getirilen "-ar, -er" eki ile oluşturulur.

    "Öğrencilere ikişer kitap verildi."
    "Her komşuda yarımşar saat kaldık."


    d. Kesir sayı sıfatı: İsimleri kesirli olarak belirten sıfatlardır.

    "Bu işte yüzde yirmi kâr var."
    "Yarım kilo kıyma yeter."



    3. Belgisiz Sıfat
    İsimlerin sayı bakımından belirsizliklerini ifade eden sıfatlara belgisiz sıfat denir.

    Bazı işlerde acele edilmeli.
    Birkaç arkadaş dışarıda bekliyor.
    Hiçbir emek boşa gitmez.
    Bütün öğrencileri bahçeye çıkarmışlar.
    Her konuda bilgi sahibi olamayız.
    Bir gün yine karşılaşırız.

    cümlelerinde altı çizili sözcükler belgisiz sıfatlardır.
    Bu sözcükler, isimleri sayıca belirtmişler, ama onların ne kadar olduğunu belirtmemişler.


    4. Soru Sıfatı
    İsimlerin niteliğini, herhangi bir özelliğini soru yolu ile bildiren sıfatlardır.

    “Nasıl şiirleri beğenirsiniz?”
    “Kaçar gün kaldın şehirlerde?”
    “Hangi konuyu işleyeceğiz?”
    “Kaç soru çözmeli günde?”



    SIFATLARDA KÜÇÜLTME
    Sıfat olan sözcüğün anlamında küçültme ya da daralma, "-cik,-ce, (-ı)msı, (-ı)mtırak" ekleri ile yapılır.

    Bu eklerin getirilmesi ile oluşan sıfatlara küçültme sıfatları denir.

    "Küçük bir evleri vardı."

    cümlesinde "küçük" sıfattır ve kendinden sonra gelen ismin niteliğini belirtmektedir.

    "Küçücük evleri vardı."

    cümlesinde "-cik" eki almış "küçücük" sözcüğü de niteleme sıfatıdır. Buradaki "küçücük" sözcüğün "küçük" sözcüğünden farkı, eklendiği ismin anlamında küçültme yapmış olmasıdır.

    Küçük ev → küçücük ev
    "Ekmek ayvasının ekşimsi bir tadı vardı."
    "Üzerine mavimtırak bir ceket giymişti."
    "Masada kalınca bir kitap duruyordu."

    Yukarıdaki cümlelerdeki altı çizili sözcükler küçültme sıfatıdır.


    SIFATLARDA PEKİŞTİRME
    Sıfatlarda pekiştirme, yani anlamın kuvvetlendirilmesi iki şeklide yapılır:

    Sıfat olan sözcüğün ünlüye kadarki ilk hecesi alınır, daha sonra "m, p, r, s" harflerinden uygun olanı getirilir. En son da sıfat olan sözcük tekrar yazılır.

    İsterseniz "temiz" sözcüğü üzerinde bu anlatılarımızı uygulayalım:

    Te - r - temiz = tertemiz
    "Çocuklar bembeyaz elbiseler giymişlerdi."
    "Dümdüz yolda ilerliyorduk."
    "Şöyle yemyeşil çimenlerin üzerine uzansam!"


    cümlelerinde altı çizili sözcükler pekiştirme sıfatıdır.

    Sıfat olan sözcüğün tekrar edilmesi ile yapılır.

    Örneğin "çeşit" sözcüğünü ele alalım. Bu sözcük tekrar ederek bir ismi nitelediğinde pekiştirme sıfatı olur:

    "Çeşit çeşit meyveler vardı masada."

    Bu cümlede altı çizili sözler pekiştirme sıfatıdır.

    "Bahçede uzun uzun ağaçlar vardı."

    "Derin derin ırmaklar aşarak geldik."


    cümlelerindeki altı çizili sözler pekiştirme sıfatıdır.


    SIFATLARDA DERECELENDİRME
    Sıfatlarda derecelendirme "pek, çok, daha, en..." gibi sözcüklerle yapılır.

    "Kardeşin onlardan daha akıllı biri."


    cümlesinde "daha" sözcüğü üstünlük,

    "En güzel kitap buydu."

    cümlesinde "en" sözcüğü en üstünlük,

    "Çok güzel çiçekleri vardı."

    cümlesinde "çok" sözcüğü aşırılık anlamı katmıştır.
     
    Gönülçelen bunu beğendi.
  2. Gönülçelen

    Gönülçelen Sen zamana bırak gerisini ben hallederim... Özel üye

    Katılım:
    9 Nisan 2016
    Mesajlar:
    179
    Beğenileri:
    452
    Ödül Puanları:
    1.580
    Cinsiyet:
    Bayan
    Yer:
    Antalya
    Banka:
    2.946 ÇTL
    Bu konuyu isledim bitti bile cok once olacaktigg3)
     
    YoRuMSuZ bunu beğendi.
  3. YoRuMSuZ
    Avare

    YoRuMSuZ Biz işimize bakalım!

    Katılım:
    7 Haziran 2006
    Mesajlar:
    24.430
    Beğenileri:
    7.358
    Ödül Puanları:
    11.330
    Cinsiyet:
    Bay
    Banka:
    8.820 ÇTL
    Bundan böyle konuyu işlemeden önce istekler bölümünde belirtiyoruz durumu öğretmenim. :D
     
    Gönülçelen bunu beğendi.
  4. Gönülçelen

    Gönülçelen Sen zamana bırak gerisini ben hallederim... Özel üye

    Katılım:
    9 Nisan 2016
    Mesajlar:
    179
    Beğenileri:
    452
    Ödül Puanları:
    1.580
    Cinsiyet:
    Bayan
    Yer:
    Antalya
    Banka:
    2.946 ÇTL
    Hay hay ogretmenim hep okuldaki zümremle mi yardimlasacagim burdaki ögretmenlerimle de paylasimda bulunuruz;)
     
    YoRuMSuZ bunu beğendi.
  5. YoRuMSuZ
    Avare

    YoRuMSuZ Biz işimize bakalım!

    Katılım:
    7 Haziran 2006
    Mesajlar:
    24.430
    Beğenileri:
    7.358
    Ödül Puanları:
    11.330
    Cinsiyet:
    Bay
    Banka:
    8.820 ÇTL
    Burası yardımlaşmak için birebirdir :) Her zaman bekleriz. :D
     
    Gönülçelen bunu beğendi.

Sayfayı Paylaş