1. * 5651 Sayılı Kanun'a göre TÜM ÜYELERİMİZ yaptıkları paylaşımlardan sorumludur.
    * Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan şekilde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahiplerinin İLETİŞİM bölümünden bize ulaşmaları durumunda ilgili şikayet incelenip gereği 1 (bir) hafta içinde gereği yapılacaktır.
    E-posta adresimiz

Ses Değişikliği Görülen Bazı Kelimelerin Yazımı

Konusu 'Türkçe & Dilbilgisi & İmla Kuralları' forumundadır ve Suskun tarafından 3 Kasım 2012 başlatılmıştır.

  1. Suskun

    Suskun V.I.P V.I.P

    Katılım:
    16 Mart 2009
    Mesajlar:
    23.242
    Beğenileri:
    276
    Ödül Puanları:
    6.230
    Yer:
    Türkiye
    Banka:
    2.052 ÇTL
    Ses Değişikliği Görülen Bazı Kelimelerin Yazımı

    Ünlü daralması görülen Türkçe kelimeler:

    söyle-yor→söylüyor,
    anla-yor→anlıyor,
    yaşa-yor→yaşıyor,
    de-yor→diyor
    de-e→diye
    de-en→diyen,
    de-e-lim→diyelim,
    ye-en→yiyen,
    ye-ince→yiyince,
    ye-ecek→yiyecek,
    kork-ma-yor→korkmuyor,
    gel-me-yor→gelmiyor...

    Birden çok heceli olan kelimelerde de sadece söyleyişte daralma vardır, atlayarak (→atlıyarak), başlayan (→başlıyan), yaşayacak (─yaşıyacak),
    atlamayalım (─atlamıyalım), gelmeyen (─gelmiyen), gizleyeli (─gizliyeli)...

    Ünlü düşmesi olan kelimeler:

    ağız→ağzı, burun→burnu, koyun (bağır, döş)→koynuna, alın→alnı,
    oğul→oğlu, gönül→gönlüm, beniz,→benzi, ömür→ömrüm, cürüm→cürmü,
    hüküm→hükmü, fikir→fikri...
    ileri-le-mek→ilerlemek, koku-la-mak→koklamak,
    kavuş-ak→kavşak, uyu→uyku, devir-→devril-...
    nerede→nerde, burada→burda, şurada→şurda...

    kayıp→kaybolmak, emir→emretmek, keşif→keşfetmek, sabır→sabretmek...

    gönülden gönüle, ağıza, buruna, babadan oğula örneklerindeki gibi ekte geniş ünlü varsa hece düşmesi olmayabilir.

    oyunu, koyunu vb. hece düşmesi olmayan kelimelerdir.

    Özel isimlerde –hâliyle- hece düşmesi olmaz:

    Gönül’e, Ömür’ü...

    „ Ünsüz türemesi görülen kelimeler:

    aff→af→affetmek, affı
    hiss→his→hissetmek, hissi
    zann→zan→zannetmek ,zannı
    redd→ret→reddetmek, reddi
    şıkk→şık→şıkkı,
    zemm→zem→zemmetmek,
    hall→hal→halli, halletmek...

    fiat→fiyat, faide→fayda, zaif→zayıf,
    repertuar→repertuvar, lâboratuar→lâboratuvar,
    konservatuar→konservatuvar, tual→tuval, tualet→tuvalet...

    Bu kelimelere benzeyip de ünsüz türemesi görülmeyen kelimeler:

    Duayen, fail, faiz, fuar, fuaye, kuaför, lâik, puan, suare...

    Ünsüz düşmesi görülen kelimeler:

    Türkçede ikiz ünsüz bulunmaz. Bu yüzden Arapçadan dilimize geçmiş olan ve sonunda ikiz ünsüz bulunduran kelimeler yalın durumunda kullanıldığında ünsüzlerden biri düşer.

    hakk→hak, redd→ret, hiss→his, zann→zan, zemm→zem, hall→hal, şıkk→şık, afv→af...

    Alıntı kelimelerden ft, st ünsüz çiftleriyle bitenlerin bir kısmında t sesi söyleyişte düşme eğilimi gösterse de yazıda korunur.

    çift, rast, serbest...

    Farsça “hane” kelimesiyle yapılan birleşik kelimelerde “ha” hecesi korunmalıdır.

    Hastahane, pastahane, postahane, muayenehane, yazıhane, sarphane, dökümhane, yatakhane, yemekhane, dershane, eczahane...

    Fransızca’dan dilimize girmiş olan sürpriz kelimesindeki r, yazıda da konuşmada da korunur.

    n→m değişimi görülen kelimeler:

    Türkçe veya yabancı kelimelerde b’den önce gelen n sesi m’ye dönüşebilmektedir.

    saklanbaç→saklambaç, dolanbaç→dolambaç, anbar→ambar, canbaz→cambaz, anber→amber, çeharşenbe→çarşamba, pencşenbe→perşembe, çenber→çember, sünbül→sümbül, penbe→pembe, tenbel→tembel, menba→memba...

    İstanbul, Safranbolu, Zeytinburnu, düzenbaz, sonbahar, bin bir, binbaşı, onbaşı gibi kelimelerde söyleyişte m’ye doğru bir kayma olmasına rağmen yazda yine “n” olarak korunur.

    „ i→ı dönüşümü görülen bazı Arapça kelimeler. Bunlarda “k” sesi daima kalın okunur.

    inkılâp, inkıyat...

    b→p değişmesine uğratılan Arapça kelimeler:

    “s”den sonra gelen “b”, “p”ye dönüşür.

    nispet, ispat, kispet, müspet, naspetmek, tespit, tespih...

    “s”den sonra gelmeyen “b”ler ise olduğu gibi kalır.

    Makbul, ikbal, tatbik, teşbih...

    c→ç değişmesi görülen ve görülmeyen Arapça kelimeler:

    eçhel, içtihat, içtimaî, meçhul...
    mescit, tescil, teşci...

    „ d→t değişmesi görülen yabancı kelimeler

    Farsça “-dar” soneki bulunduran kelimelerde d, t’ye dönüşür.

    emektar, minnettar, silâhtar, taraftar...

    Bazı Arapça kelimeler:

    metfun, methal, methiye, tetkik...

    Bazı Arapça kelimelerde “d” korunmuştur:

    takdim, takdir (taktir farklı anlamdadır), takdis, tasdik, tekdir...

    “din” kelimesiyle kurulmuş Arapça isimler:


    Seyfettin, Necmettin, Hayrettin...

    „ “abd” kelimesiyle kurulmuş olan ve “u”lu veya “ü”lü kullanılan Arapça isimler:

    Abdullah, Abdurrahman...
    Abdülkadir, Abdülkerim, Abdülaziz, Abdülhamit, Abdüsselâm...
     

Sayfayı Paylaş