Ses türemesi - Ünlü Türemesi - Ünsüz Türemesi

YoRuMSuZ

Biz işimize bakalım...
Katılım
7 Hzr 2006
Mesajlar
37,473
Beğeniler
8,997
Takım
GALATASARAY
#1
Ses türemesi; Türkçede bir sözcüğe, çeşitli seslerin eklenmesi olayı. Bu sesler çoğunlukla söyleyişi kolaylaştırmak, yeni bir sözcük yaratmak veya anlamı vurgulamak için eklenir.

Ünlü türemesi

Çeşitli ses durumlarından dolayı ünlü artmasına ünlü türemesi denir. Tek heceli bazı sözcükler -cık -cik ekini alınca, sözcük ortasında bir ünlü türer:
  • bir-i-cik
  • dar-a-cık
  • az-ı-cık
  • genc-e-cik
Aşağıdaki sözcüklerde ünlü türemesi değil, ünsüz düşmesi olduğuna dikkat edilmelidir:
  • minikcik > minicik
  • öpüşcük > öpücük
Hece tekrarı ile pekiştirme yapıldığında bazen ünlü türemesi gerçekleşir.
  • düpdüz > düpedüz
  • sapsağlam > sapasağlam
Ünsüz türemesi

Ünsüzle biten bazı sözcükler ünlüyle başlayan sözcük veya eklerle birleşince sonlarındaki ünsüzde bir yineleme olur:
  • af + etmek > affetmek
  • hal + etmek > halletmek
  • his + etmek > hissetme
  • hak > hakkı,
  • sır > sırrı
Kaynaştırma

Ana madde: Kaynaştırma ünsüzü

Ünlü ile başlayan ekin önüne (iki ünlü arasına) "y, ş, s, n" ünsüzlerinin gelmesi durumudur:
  • İlgi ve iyelik eklerinden (tamlama eklerinden) önce: anasının kuzusu, pencerenin boyası
  • -i,-e hal eklerinden önce: kaleyi, suya, neyi, odayı, Ankara'ya
  • Gelecek zaman ekinden önce: okuyacak, ilerleyecek
  • Üleştirme ekinden önce: ikişer, altışar
  • Sıfat yapım ekinden önce: okuyan, dinleyen
Bazı sözcüklerde iki ünlü art arda gelmediği halde kaynaştırma ünsüzü görülür. Buna "koruyucu ünsüz" denir. Bu duruma daha çok zamirlerde ve "idi" "ile" "imiş" gibi ayrı da yazılabilen sözcüklerde rastlanır.
  • onda, bunda, şundan, sevgiyle, lekeliydi, yeniyse, evliymiş
Kaynak: Vikipedi
 
Top