1. * 5651 Sayılı Kanun'a göre TÜM ÜYELERİMİZ yaptıkları paylaşımlardan sorumludur.
    * Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan şekilde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahiplerinin İLETİŞİM bölümünden bize ulaşmaları durumunda ilgili şikayet incelenip gereği 1 (bir) hafta içinde gereği yapılacaktır.
    E-posta adresimiz

Şiirde kafiye düzeni

Konusu 'Edebiyat / Kitap' forumundadır ve Suskun tarafından 25 Nisan 2011 başlatılmıştır.

  1. Suskun

    Suskun V.I.P V.I.P

    Katılım:
    16 Mart 2009
    Mesajlar:
    23.242
    Beğenileri:
    276
    Ödül Puanları:
    6.230
    Yer:
    Türkiye
    Banka:
    2.052 ÇTL


    UYAK (KAFİYE)

    Şiirde dize sonlarında yazılışları, okunuşları aynı, anlamları ve görevleri farklı olan sözcük ya da ek benzerliğine uyak denir.

    Bir günüm şöyle, biri böyle
    Bir ayağım hür, biri zincirde

    Yukarıdaki dizelerde altı çizili ekler, farklı görevde olduklarından yarım uyak oluşturmuştur.

    .......................................diz
    .......................................çiz

    Yukarıdaki örnekte altı çizili "iz" sesleri ise tam uyak oluşturmuştur.

    UYAK (KAFİYE) ÇEŞİTLERİ



    Yarım Uyak: Bir ses benzerliğine dayanan uyaktır.

    Ve deniz, aynı deniz
    O gülüşten eser yok yalnız

    Hatırlar bir gün camı açtığını
    Duran bir bulutu, bir kuş uçtuğunu
    Örnek:

    İnsanları sevmesini bilir
    Yaşamayı sevdiği kadar

    Yukarıdaki örnekte "r" sesleri tek ses benzerliğine dayandığından yarım uyak oluşturmuştur.

    Tam Uyak: Bir ünlü, bir ünsüzün benzerliğine dayanan uyaktır. Ayrıca son heceleri uzun ünlülerle (â, û gibi) biten sözcük ve eklerde, bu harflerin yanındaki ünsüz benzemese dahi tam uyaklı kabul edilebilir.

    Orhan zamanından kalma bir duvar
    Onunla bir yaşta ihtiyar çınar

    Dokunma keyfine, yalnız tetik bulun zirâ
    Deniz kadın gibidir, hiç inanmak olmaz hâ
    [​IMG]
    Örnek:

    Mercan adalarda bir liman
    Beyaz bulutların ardından

    Yukarıdaki dizelerde "an" sesleri tam uyak oluşturmuştur.



    Zengin Uyak: Zengin Uyak : İkiden çok harfin benzerliğine dayanan uyaktır.



    Kimi solgun, sarışın; kimi ak, kimi kara

    Kiminin arkasından görünüyor Ankara



    Bir zafer müjdesi burda her isim

    Yekpâre bir anda gün, saat, mevsim



    Bir bahçeli beldemizi yâd ellere bıraktık

    Gölgesinde barınacak tek ağacım yok artık



    Not : Zengin uyağın özel bir şekli vardır. Zengin

    uyak durumundaki bir sözcük, diğer sözcüğün

    uyağı içindeyse buna "tunç uyak" denir. İlk örnekte

    buna uygun bir kullanım vardır.

    Redif (Döner Uyak)

    Uyaklardan sonra gelen aynı sesteki ve aynı anlamdaki sözcüklerle aynı görevdeki eklerin tekrarına dayanır.
    [​IMG]
    Bir dizede hem uyak hem de redif varsa, redif her zaman en sonda bulunur.

    Örnek:

    Sonbaharın zevki hoştur.
    Düşünme âlemi boştur.

    Yukarıdaki dizelerde altı çizili ekler aynı görevli olduğundan rediftir.



    Örnek:

    Denizlerimiz var, güneş içinde
    Ağaçlarımız var, yaprak içinde

    Yukarıdaki dizelerde altı çizili sözcükler aynı sözcük olduğundan rediftir.

    UYAK DÜZENİ (KAFİYE ÖRGÜSÜ)

    Uyak düzeninin, dizelerin son seslerine göre şu çeşitleri vardır:

    Düz Uyak: Kafiyenin, dizelerde art arda sıralanmasıyla oluşur: aaaa, bbbb, cccc...

    a..........................var
    a..........................sar
    a..........................dar
    a..........................kar

    Yukarıdaki örnekte tüm dizeler kendi aralarında kafiyeli olduğundan bu dörtlüğün uyak düzeni düzdür.

    Çapraz Uyak: Dörtlükte birinci dize ile üçüncü, ikinci dize ile dördüncü dizelerin birbirleriyle kafiyeli olmasıdır: abab.

    a..........................yaz
    b..........................bul
    a..........................kaz
    b..........................kul

    Yukarıdaki dörtlükte birinci ve üçüncü dizelerdeki "az" sesleri ikinci ve dördüncü dizelerdeki "ul" sesleri tam uyak oluşturmuştur. Görüldüğü gibi dörtlüğün uyak düzeni çapraz uyaktır.

    Sarma Uyak: Birinci dize ile dördüncü, ikinci dize ile üçüncü dizelerin birbirleriyle uyaklı olmasıdır: abba.

    a..................yak
    b..................saç
    b..................taç
    a..................çak


    Yukarıdaki dörtlükte birinci ve dördüncü dizelerde "ak" sesleri; ikinci ve üçüncü dizelerde "aç" sesleri tam uyak oluşturmuştur. Dörtlüğün uyak düzeni sarma uyaktır.

    Cinaslı Uyak : Anlamları ayrı; fakat yazılış ve söylenişleri bir olan sözcüklerin tekrarına dayanan uyaktır.

    Kalem böyle çalınmıştır yazıma

    Yazım kışa uymaz, kışım yazıma

    Her nefeste eyledik yüz bin günah

    Bir günaha etmedik bir gün ah



    [​IMG]
     

Sayfayı Paylaş