Türk Tarıhınde Yapılan Bütün Isyanlar (Ayaklanmalar)

wien06

V.I.P
V.I.P
Katılım
30 Ags 2007
Mesajlar
6,184
Beğeniler
155
Yaş
49
Şehir
Viyana
#1
Ayaklanmaları incelemek netameli bir konudur. Ama hoşa gitmese de bu ülkenin tarihinde yaşanmış ve devletin ve toplumun geleceğinde hiç şüphesiz çok olumsuz etkiler yaratmış bir konudur. İsyanın haklı bir nedeni olamaz.
Aslında isyanın pek çok sebebi olmakla beraber özünde bir insan veya insan topluluğunun kurulu devlet nizamına baş kaldırmasının bedeli ağırdır. İnsanlar bunun riskini göze alarak devlete karşı geliyorlarsa bununda bir sosyolojik sebebi vardır. Bunların en başında, ekonomik ve sosyal temellere dayanan isyanların sonucu terördür.
İsyan olaylarının arkasında mutlaka dış güçlerin etki ve desteği vardır. Bu desteği sağlayan dış ve iç etkenlerin çıkarları ile isyancı grubun çıkarları örtüştüğü için isyan hadisesi meydana gelir, taban bulur ve toplumda ses getirir. Aksi takdirde olay bir basit kanunsuz ve adi zabıta olayı haline dönüşür.
Ayaklanma insanın aslında doğuştan yatkın olduğu bir olaydır.Bireylerin içinde yaşadığı toplumsal olaylar ekonomik, ideolojik, dinsel ve sosyal farklılıklar bu gibi isyanların sebepleri olabilir.
Devlet sistemi bunları ortadan kaldırabildiği oranda isyan olayı ile karşılaşmaz.
Osmanlı İmparatorluğunun karşılaştığı 43 ayaklanmanın en önemlisi Celali İsyanlarıdır. Bu bir seri devam eden devletin adaletsizliğine, keyfiliğine ve merkezi otoritenin zayıflamasından doğan boşluğun doldurulmasına yönelik hem hanedana ve hem de çevresindeki kitlelere veya bir tarikatın kendisini kabul ettirmeye yönelik çabası olarak düşünülebilir.
Bu isyanlar şunlardır:

Ayaklanmalar ve Tarihleri

1. İzmir Oğlu Cüneyt Bey ayaklanması / 1414
2. Anadolu’da Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal ayaklanması / 1420
3. Rumeli’de Şeyh Bedrettin ayaklanması / 1420
4. Küçük Mustafa ayaklanması / 1423
5. Candaroğlu İsfendiyar Bey ayaklanması / 1424
6. Karamanoğulları ayaklanması / 1444
7. Şahkulu ayaklanması / 1511
8. Mısırda Hain Ahmet ayaklanması / 1524
9. İstanbul’da Yeniçeri ayaklanması / 1525
10. Celali ayaklanması / 1500-1609
11. Genç Osman’a karşı Yeniçeri, Sipahi ayaklanması / 1622
12. Anadolu’da Abaza Paşa ayaklanması / 1622
13. Balıkesir bölgesinde Cennetoğlu ayaklanması 1624
14. Tokat bölgesinde Hüsrev Paşa ayaklanması / 1632
15. İstanbul’da zorbaların saray baskını / 1632
16. Balıkesir bölgesinde İlyas Paşa ayaklanması / 1632
17. Lübnan bölgesinde Dürzi emiri Manoğlu / 1635
18. Sivas bölgesinde Vardar Ali Paşa ayaklanması / 1648
19. Sultanahmet olayı ve Sipahi ayaklanması / 1648
20. Anadolu’da Haydaroğlu Mehmet bey ayaklanması / 1649
21. Gürcü Nebi ayaklanması / 1649
22. Yeniçeri, Sipahi ayaklanması (Vak’a-i Vakvakıyye) / 1656
23. Halep Valisi Abaza Hasan Paşa ayaklanması / 1658
24. Eflak ayaklanması / 1659
25. Edirne Olayı ve Ordunun İstanbul üzerine yürümesi / 1703
26. Patrona Halil ayaklanması / 1730
27. İstanbul’da bulunan Arnavutların ayaklanması / 1731
28. Rumeli’de Pazvantoğlu ayaklanması / 1797
29. Sırbistan ayaklanması / 1806
30. Kabakçı Mustafa Paşa ayaklanması / 1807
31. Alemdar Olayı (Yeniçeri ayaklanması) / 1808
32. Mora ayaklanması 1808
33. Tepedelenli Ali Paşa ayaklanması (Yanya ayaklanması) / 1821-1822
34. Sakız Adası ayaklanması / 1822
35. Mısır’da Mehmet Ali Paşa ayaklanması / 1832
36. Epir ve Taselya ayaklanmaları / 1854
37. Girit ayaklanması / 1866
38. Hersek ayaklanması / 1875
39. Bulgar ayaklanması / 1876
40. Makedonya ayaklanması / 1902
41. Adana olayı (Ermeni ayaklanması) / 1909
42. Otuzbir Mart vakası-Harekat Ordusunun İstanbul’a yürüyüşü / 1909
43. Arnavutluk ayaklanması / 1910

Türk İstikal Harbi sırasında meydana gelen ayaklanmalar
İstiklal harbinde karşılaştığımız isyanların ortak özelliği, vatanı koruyacak bir ordunun olmamasını fırsat bilen iç ve dış destekli çıkar gruplarının, Padişah zaafından istifade etmesidir. Propaganda bu isyanların çıkmasında etkili olmuştur.Ülke üzerinde emelleri olan dış güçlerden Yunanlılar ve İngilizlerin destek ve teşvikleri etkilidir.

Bu isyanlar şunlardır:
1. Ali Batı ayaklanması / 11 Mayıs-18 Ağustos 1919
2. Ali Galip Olayı / 20 Ağustos-15 Eylül 1919
3. Birinci Bozkır ayaklanması / 29 Eylül-4 Ekim 1919
4. İkinci Bozkır ayaklanması / 20 Ekim-4 Kasım 1919
5. Kızıl kuyu olayı - Apa çarpışması - Dinek çarpışması
6. Şeyh Eşref ayaklanması / 26 Ekim-24 Aralık 1919
7. Ahmet Anzavur ayaklanması / 16 Şubat-16 Nisan 1920
8. Birinci Düzce ayaklanması / 19 Nisan-31 Mayıs 1920
9. İkinci Düzce ayaklanması / 19 Temmuz-23 Eylül1920
10. Kuvay-ı İnzibatiye Harekatı
11. 3'ncü Ahmet Anzavur ayaklanması / 10 Mayıs-22 Mayıs 1920
12. Birinci Yozgat ayaklanması / 15 Mayıs-21 Ağustos 1920
13. İkinci Yozgat ayaklanması / 5 Eylül-30 Aralık 1920
14. Zile ayaklanması / 25 Mayıs-21 Haziran 1920
15. Aynacıoğulları ayaklanması
16. Milli Aşiretin ayaklanması / 1 Haziran-8 Eylül 1920
17. Cemil Çeto olayı / 20 Mayıs-7 Haziran 1920
18. İnegöl olayı / 20 Temmuz-20 Ağustos 1920
19. Çopur Musa olayı / 21 Temmuz-30 Temmuz 1920
20. Kula olayı / 27-28 Haziran 1920
21. Konya ayaklanması / 2 Ekim-22 Kasım 1920
22. Demirci Mehmet Efe ayaklanması / 1-30 Aralık 1920
23. Çerkez Etem ayaklanması / 27 Aralık -23 Ocak 1921
24. Koçkiri ayaklanması 6 Mart- 17 Haziran 1921
25. Pontus ayaklanması / 9 Aralık 1919'da başladı, 1922'de sona erdi.

Cumhuriyet Döneminde meydana gelen ayaklanmalar
Cumhuriyetin ilanından sonra karşılaştığımız isyanların özelliği ise; kurulmuş olan Türkiye Cumhuriyeti Devletini zaafa uğratmak, özellikle “Kürt” ayrılıkçı hareketlerinin artmasıdır. Türkler ile Kürtlerin kardeş kavimler olduğunu ve Orta Asya’dan bu topraklara birlikte gelip yurt edindiklerini söylesek de bunu büyük bir yanılgı ve ideolojik saplantı içinde olan Kürt militanlarına kabul ettirmek mümkün değildir. Kürt isyanlarının ortak özelliği daima Yunan ile işbirliği halinde olması ve Yunan çıkarlarını destekleyip kolaylaştıracak hadiselerde bu isyanlarla karşılaştığımızı görüyoruz.

Cumhuriyetin ilanından sonra karşılaştığımız isyanlar şunlardır:
1. Nasturi ayaklanması / 7 Ağustos-28 Eylül 1924
2. Şeyh Sait ayaklanması / 13 Şubat-31 Mayıs 1925
3. Raçkotan ve Raman'da tedip Harekatı / 9-12 Ağustos 1925
4. Sason ayaklanması / 1925-1937
5. Ağrı ayaklanması / 16 Mayıs-17 Haziran 1926
6. Koçuşağı ayaklanması / 7 Ekim-30 Kasım 1926
7. Mutki ayaklanması / 26 Mayıs-25 Ağustos 1927
8. İkinci Ağrı ayaklanması / 13 Eylül-20 Eylül 1927
9. Bicar Aşiretine tenkil Harekatı / 7 Ekim-17 Kasım 1929
10. Asi Resul ayaklanması / 22 Mayıs-3 Ağustos 1929
11. Tendürek Harekatı / 14 Eylül-27 Eylül 1929
12. Mardin Savur Tenkil Harekatı / 26 Mayıs-9 Haziran 1930
13. Zeylan ayaklanması / 20 Haziran-5 Eylül 1930
14. Oraman ayaklanması / 16 Temmuz-10 Ekim 1930
15. Üçüncü Ağrı Harekatı / 7-14 Eylül 1930
16. Pülümür Harekatı / 8 Ekim-14 Kasım 1930
17. Menemen Olayı / 23 Aralık 1930
18. Tunceli tedip Harekatı / 1937-1938
19. PKK / Kongre Gel / 14 Ağustos 1984-

İsyanlarla uğraşacak meşru otorite Devlettir. Devletin biçimi ve niteliği, kurulurken kabul edilen bazı kuruluş ilkeleri ile tescil edilmiştir. Bunlar Türkiye Cumhuriyeti için şunlardır:

Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türkiye halkına
Türk Milleti denir.
Tek vatan toprağı esas alınmıştır.
Tek bir bayrak ve tek bir ulusal marş ve tek bir başkent vardır.


Siyasi Nitelikli İsyanlar

1- Şeyh Bedreddin İsyanı

Çelebi Mehmed döneminde çıkmış olan, dini ve siyasi bir isyandır. Şeyh Bedreddin; kendine ait bir devlet kurmak istemiştir. Fakat isyan bastırıldı.

2. Düzmece Mustafa

Ankara savaşında Yıldırım Beyazıd’ın yenilmesi üzerine, oğlu Mustafa Timur tarafından Semerkand’a götürülmüştü. Daha sonra Anadoluya gelerek isyan çıkardı. Çelebi Mehmet tarafından yenilince Bizans’a sığındı

3. Mustafa Çelebi İsyanı

ll. Murad’ın kardeşidir. Yapılan savaşı kaybederek öldürüldü.

4. Şehzade Cem Olayı

ll. Beyazıd’ın kardeşidir. ll. Beyazıd’a karşı yapılan savaşı kaybederek Sen-Jan şövalyelerine sığınmış, oradan Papa’ya gönderilmiştir. Bu olay Osmanlı Devletinin batıdaki fetihlerinin durmasına ve ll. Beyazıd’ın Şehzade Cem’i desteklediklerinden Memluklarla savaşmasına neden olmuştur.

5. Ahmet Paşa İsyanı

Kanuni döneminde Mısır’a vali olarak atanmıştır. burada isyan etti. Bu isyan bastırıldı.

6. Canberdi Gazali İsyanı

Memlük beylerinden olup, Yavuz döneminde Şam valiliğine atanmış, Kanuni’nin tahta geçmesinden yararlanarak isyan etti. Memlük devletini yeniden kurmak istemiştir.

7. Şehsuvaroğlu Ali Bey

Dulkadiroğulları beylerinden olup, Kanuni döneminde isayan etti.

8. Yeniçeri İsyanları (İstanbul İsyanları)

Duraklama döneminde Yeniçerilerin çıkardığı bir isyandır. Bunlar;

a) lll. Murat döneminde (1589) Yeniçerilerin isyan ederek defterdar ve beylerbeyini öldürmelerini 1622’de ll. Osman (genç) Yeniçerilerce öldürmeleri. Osmanlı Devletinde Padişah’ın şahsına yönelik ilk isyandır.

c) 1632’de lV. Murat döneminde yeniçerilerin isyan ederek Vezir-i Azam’ı öldürmeleri

d) Çınar Olayı (Vaka-i Vakvakiye) 1656’da lV. Mehmet döneminde Yeniçeriler isyan ederek 30 saray görevlisini öldürmeleri

e) 1687’de Yeniçeriler isyan ederek lV. Mehmed’i tahtan indirip yerine ll. Süleyman’ı geçirmeleri

9. Eyalet İsyanları

Duraklama döneminde Osmanlı eyaletlerinde ortaya çıkan isyanlardır. En ünlüleri; Abhaza Hasan Paşa isyanıdır.

10. Patrona Halil İsyanı (1730)

Lale devrine karşı yapıldı. Lale devri bu isyan ile son buldu. lll. Ahmet öldürüldü.

11. Kabakçı Mustafa İsyanı (1807)

lll. Selim’in yapmış olduğu yeniliklere karşı olmuştur. lll. Selim öldürülmüş ve Nizam’ı Cedid ordusu dağıtılmıştır.

12. Alemdar Mustafa Vakası

lll. Selim’i yeniden tahta çıkarmak amacı ile ordusu ile birlikte İstanbul’a geldi. lll. Selim’in öldürülmüş olduğunu görünce ll. Mahmud’u sultan yaptı.

13. Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı (1833)

(Mısır İsyanı)

ll. Mahmut döneminde Mısır valisi olan Mehmet Ali Paşa, Mora valiliği yerine Suriye ve Akka valiliğini istemesi ve bu isteğinin yerine getirilmemesi üzerine isyan etti.

Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın Adana’da Osmanlı ordusunu yenmesi üzene Osmanlı Devleti Rusya’dan yardım istedi. Rusya’nın İstanbul’a gelemsi üzerine İngiltere ve Fransa Osmanlı Devletinin Rusya’nın etkisine girmemesi için Osmanlı Devleti ile Kavalalı Mehmet Ali Paşa arasında Kütahya antlaşmasının imzalanmasını sağladılar. (1833) Bu antlaşmadan memnun olmayan Osmanlı Devleti Rusya ile Hünkar İskelesi Antlaşmasını imzaladı (1833) . Rusya’nın İstanbul’a gelmesi Boğazlar ve Mısır sorununu uluslararası bir mesele haline getirdi.

İngiltere ve Fransa’nın araya girmesi ile bu sorun Rusya’ya bırakılmadan çözüldü. Bu amaçla 1840 Londra konferansı düzenlenerek Mısır sorunu çözüldü. 1841 Londra Konferansı ile de Boğazlar sorunu çözüldü.

Bu olay, Osmanlı Devletinin bir valisine dahi söz geçiremediğinin anlaşılmasına yol açtı.

14. 31 Mart Vakası

Hem dini ve hem de siyasi nitelikli bir isyandır. Osmanlı Devletinde rejim karşıtı ilk isyandır. ll. Abdülhamit döneminde gerçekleşti. Meşrutiyete karşı yapıldı. Hareket ordusu tarafından bastırıldı.
 

Katip

Özel Üye
Özel üye
Katılım
31 Ags 2013
Mesajlar
2,450
Beğeniler
2,518
Şehir
Uzaklarda ...
#2
27 Mayıs 2013 tarihinde Taksim Gezi Parkında ağaçların kesilmesini protesto etmek amacıyla halk bir araya toplanmıştır. Kısa zaman içinde kışkırtılan halk, sosyal medyanın etkisiyle hükümeti protesto şekline dönerek tüm yurtta protesto yürüyüşleri olmuştur. Özellikle Taksim meydanında dağıtılan sabah öğlen ve akşam yemekleri ayrıca bazı bankalardan alınıp para dağıtıldığı ıspatlanan bu olayların ülkemize büyük zararları olmuştur.Taksim Gezi Parkı; kısaca siyasi rant peşinde olanların ve terör örgütlerinin at koşturduğu olaylar zinciridir.
 

Benzer konular

Top