1. * 5651 Sayılı Kanun'a göre TÜM ÜYELERİMİZ yaptıkları paylaşımlardan sorumludur.
    * Telif hakkına konu olan eserlerin yasal olmayan şekilde paylaşıldığını ve yasal haklarının çiğnendiğini düşünen hak sahiplerinin İLETİŞİM bölümünden bize ulaşmaları durumunda ilgili şikayet incelenip gereği 1 (bir) hafta içinde gereği yapılacaktır.
    E-posta adresimiz

Yapılarına Göre Türkülerimiz

Konusu 'Müzik' forumundadır ve Çağlayağmur tarafından 25 Nisan 2012 başlatılmıştır.

  1. Çağlayağmur
    Hoşgörülü

    Çağlayağmur ... Süper Moderatör

    Katılım:
    15 Aralık 2010
    Mesajlar:
    15.092
    Beğenileri:
    4.415
    Ödül Puanları:
    11.080
    Cinsiyet:
    Bayan
    Yer:
    Ankara
    Banka:
    794 ÇTL
    Türkülerin belirli bir şekli yoktur. İki mısralı türküler olabildiği gibi koşma mani tarzında yahut bentlerle kurulmuş türküler de vardır. Koşma yahut mani olarak bildiğimiz şekiller türkü nağmesiyle söylendiğinde adı geçen şiirlerden ayrılır. Çünkü halk ezgi ile söylediği parçaları türkü olarak niteler. Koşmalar bilindiği gibi söyleyeni belli şiir türleridir. Ne var ki halkın benimsediği bazı parçalar zamanla anonimleşir ve türkü olarak varlığını sürdürür. Daha ziyade kadınlardan oluşan türkü yakıcıları bildiği koşma mani hatta semaî ve destandan birtakım parçalar alarak onu uygun bir ezgi ile terennüm eder. Şekil ve konu birliğinden uzak pek çok türkünün ortaya çıkış sebebi bundan kaynaklanmıştır. Sözgelişi; "Karanfil oylum oylum" manisiyle başlayan ve diğer karanfilli manilerle devam ettirilen fakat farklı ezgi ile söylenmiş bir hayli türkü vardır.

    Türkülerin bentlerine çoğu zaman mısra sayıları farklı olan bağlantılar getirilir. Ancak bentlerle bağlantıların hece sayıları eşit olmayabilir. Bağlantılar genel olarak anlamlı sözlerden ibaret olmakla beraber çeşitli ünlemleri de ihtiva eder.
    Az da olsa bazı türkülerde yapı bakımından bozukluk ve düzensizlikler görülür. Sözgelişi aynı türküde hem dörtlük hem de beşlik şekle rastlanılabilir. Bunun yanında türkünün hece sayılarında da eşitsizlikler görülebilir. Ordu'nun Öceli köyünde söylenen kına türküsünde böyle bir özellik vardır.

    Çambaşına çıktım çıram yanmadı
    Dört köşeme baktım kimsem kalmadı
    Küçük kardaşa mektup yazdım aynı gelmedi
    Sazak da yellere ev yapma o batar gider
    Uzak yerlere kız verme o da yiter gider

    Ağlama bacım ağlama yarın gülersin
    Dokuz aydan sonra beşik belersin
    Anam gidiyorum evin şen olsun
    Babam gidiyorum evin şen olsun

    Yapı bakımından türkülerin arıza göstermesi; bazı mısraların zamanla unutulması yahut halkın türküye birtakım ilavelerde bulunarak bünyesinde değişikliğe yol açmasıyla açıklanabilir.


    1. BENTLERİ BİR MISRA OLAN TÜRKÜLER


    a. Bağlantıları dört mısra (veya mani) olan türküler

    KIRMIZI KURDELE

    Kırmızı kurdele kör olasın Emine
    İndim derelerine
    Bilmem nerelerine
    Canım kurban olsun
    Candan sevenlerine

    Yavrum da sana ipek mendil alayım
    Bağlantı

    Yavrum da sana melez köynek alayım


    Yavrum da sana kalıc pötin alayım


    b. Bağlantıları yedi mısra olan türküler

    Sayıları çok azdır. Tespit ettiğimiz örneğin bağlantı kısmı yedi mısradan oluşmaktadır.

    KIZIM SANA FİSTAN ALDIM

    Kızım sana fistan aldım vardı m'ola oy oy
    Kim göndermiş onu
    Ben gönderdim onu
    Ben almadım onu
    Beşikleri çamdan
    Yuvarlandı damdan
    Seni zalımın oğlu
    Vazgeçmedin benden

    Kızım sana terlik aldım vardı m'ola oy oy


    Kızım sana rastık aldım vardı m'ola oy oy


    TOKAT'A GİDEMİYOM YARİM SANA FİSTAN ALAYIM

    Tokat'a gidemiyom yarim sana fistan alayım
    Ah nerelerine nerelerine
    Bilmiyon mu kömür gözlüm
    Aha buralarıma buralarıma
    Fadime'm fistan kırmalar
    Ceviz dalı ırgalar
    Sevdiğini gören kızlar
    Sağını da solunu ırgalar

    Tokat'a gidemiyom yarim sana potin alayım
    Bağlantı

    Tokat'a gidemiyom yarim sana çorap alayım



    2. BENTLERİ İKİ MISRA OLAN TÜRKÜLER

    Temeli iki mısradan meydana gelen türkülerdir. Ayrıca birtakım bağlantılar / kavuştaklar da alabilirler. Başlıca şekilleri şunlardır:

    a. Sadece iki mısradan oluşan türküler

    Kafiye düzenleri aa bb cc dd... yahut aa ba ca da ea şeklindedir.


    TÜRKÜ

    Hamsi kurban o göze Atarlar barabati
    Baş dalarsın göze Alurlar seni yüze

    Korlar seni kayuğa Biz de seni aluruk
    Satarlar seni bize Sererük seni köze

    Bir kusurcuğun vardur
    Çok su içersun bize

    Bu tip türkülerde nadir de olsa tek ikinci mısraı bağlantı gibi aynen tekrarlanan türkülere de rastlanılır.


    BAYBURT DAĞLARINDA

    Bayburt dağlarında tabakam kaldı
    Şen ol Bayburt şen ol sende nem kaldı

    Bayburt dağlarında kunduram kaldı
    Şen ol Bayburt şen ol sende nem kaldı

    Bayburt dağlarında mendilim kaldı
    Şen ol Bayburt şen ol sende nem kaldı

    Bayburt dağlarında tabancam kaldı
    Şen ol Bayburt şen ol sende nem kaldı


    b. Bağlantıları bir mısra olan türküler

    Kafiye düzenleri aa-b cc-b dd-b ee-b şeklindedir. Bağlantı mısralarda genellikle aynı sözler tekrar edilir.


    ÇANAKKALE TÜRKÜSÜ

    Çanakkale içinde vurdular beni
    Ölmeden mezara koydular beni
    Of gençliğim eyvah

    Çanakkale içinde aynalı çarşı
    Ana ben gidiyom düşmana karşı
    Of gençliğim eyvah

    Çanakkale içinde bir uzun selvi
    Kimimiz nişanlı kimimiz evli
    Of gençliğim eyvah

    Çanakkale içinde bir dolu testi
    Analar babalar umudu kesti
    Of gençliğim eyvah


    c. Bağlantıları iki mısra olan türküler

    aa-bb cc-bb dd-bb ee-bb şeklinde kafiyelenirler. Bu arada bb olarak gösterilen bağlantı sözleri aynen tekrarlanan sözlerdir.


    TELGRAFIN TELLERİNE

    Telgrafın tellerine kuşlar mı konar
    Herkes sevdiğine (yavrum) böyle mi yanar
    Gel yanıma yanıma da yanıbaşıma
    Şu gençlikte neler geldi garip başıma

    Telgrafın direkleri semaya bakar
    Senin o güzel gözlerin çok canlar yakar


    Telgrafın tellerini arşınlamalı
    Yar üstüne yar seveni kurşunlamalı


    Telgrafın direkleri semaya karşı
    Gel güzelim barışalım düşmana karşı



    ç. Bağlantıları üç mısra olan türküler

    Bentler kendi arasında kafiyelidir. bağlantı sözleri her bentten sonra aynen tekrarlanır.


    AŞAĞIDAN GELİYOR TÜRKMEN KOYUNU

    Aşağıdan geliyor Türkmen koyunu aman aman
    Selviye benzettim yarin boyunu amanın yandım
    Amanın amanın amanın yandım
    Tiridine tiridine tiridine bandım
    Bedava mı sandın para verdim aldım

    Sabahleyen erken çifte giderken aman aman
    Öküzüm torbadan düştü gördün mü amanın yandım
    Bağlantı

    Manda yuva yapmış söğüt dalına aman aman
    Yavrusunu sinek kapmış gördün mü amanın yandım
    Bağlantı


    d. Bağlantıları dört mısra olan türküler

    Kafiyeleri aa-bbbc dd-bbbc ee-bbbc düzenindedir. Bağlantı sözleri aynen tekrarlanabileceği gibi farklı sözlerden de oluşabilir. Bağlantı sözleri muhtelif maniler de olabilir.

    Türkünün bent kısmı ile bağlantı kısımlarının hece sayıları aynı olmayabilir.

    FIRAT KENARI

    Fırat kenarının ince dumanı
    Dağlara yayılır seher zamanı
    Bülbül ne ararsın yuvan mı yoktur
    Yoksa benim gibi baban mı yoktur
    Zaten yetimlerin gözyaşı çoktur
    Gel ağlayalım karşı karşıya

    Fırat kenarında kamışlar sazlar
    Sinemin yarası her zaman sızlar
    Bülbül ne ararsın yuvan mı yoktur
    Yoksa benim gibi baban mı yoktur
    Zaten yetimlerin gözyaşı çoktur
    Gel ağlayalım karşı karşıya 29


    ELİF

    Elif çıkmış pencereden el eder
    Kaşları değil gözleri beni del'eder
    Elif'im gel gel
    Güzelim gel gel
    Nazlı da yarim
    Sallan da gel gel

    Elif kızın yeni de gördüm yüzünü
    Duman sandım şalvarının tozunu
    Elif'im gel gel
    Güzelim gel gel
    Nazlı da yarim
    Sallan da gel gel 30


    e. Bağlantıları beş mısra olan türküler

    HANİ BENİM ELLİ DİRHEM KESTANEM

    Hey hey Hani benim elli dirhem kesdenem
    Konyalı'dan başkasını istemem
    Yar yar Konyalı'm yürü
    Yörü yavrum yürü
    Saçlarını sürü
    Şimdi burdan geçti
    Konyalı'nın biri

    Hey hey Hani benim elli dirhem pırasam
    Mumlar yaksam Konyalı'yı arasam
    Bağlantı 31


    f. Bağlantıları altı mısra olan türküler

    DONDURMAM BUZ

    Dondurmam buz gibi buz
    Şeker mi yoksa karpuz
    Alâ çiçekli dondurmam
    Yok mu tadına bakan
    Alâ vişneli dondurmam
    Mini mini hanımlara
    Sevdalı beylere
    Parasını almadan tattırmam

    Dondurmam kaymaklı Dondurmacı top attı
    Yiyin bakın pek tatlı Bin lira borca battı


    g. Bağlantıları yedi mısra olan türküler

    BASTIMDA KIRILDI İĞDENİN DALI

    Bastım da kırıldı iğdenin dali vay dali
    Kötüye düşenin böyl'olur hali diller
    Diller oynaksın diller
    Diller kaymaksın diller
    Diller açılsın güller
    Güller açılsın kollar
    Kollar ne bilsin eller
    Eller narinay ninay nay
    Narinay narinay ninay nay

    Arabacı arabanı koş getir koş getir
    Ben ölüyom mezarıma taş getir diller


    Arabacı arabanı yillendir yillendir
    Şeker al da şu bebeyi dillendir diller


    Sabahınan esen seher yeli mi yelimi
    Benim gönlüm divane mi deli mi diller



    h. Bağlantıları sekiz ve daha fazla mısra olan türküler

    Bağlantı kısımları iki ayrı maninin ardarda söylenmesiyle meydana getirilmiş türkülerdir.

    MANİSA'YLA BERGAMA'NIN ARASI

    Manisa'yla Berga'manın arası
    Yaktı da beni kaşlarının arası
    Kara kara kargalar
    Ceviz dalın ırgalar
    On beşine basan kız
    Sevdiğine el sallar
    Yelek de diktim giymedi
    Diktiğime değmedi
    Sağolası anam da babam
    Sevdiğime vermedi

    Manisa'yla Bergama'nın askeri
    Ben yolcuyum yolları bana gösterin



    KIZIN ADI DUDU

    Kızın adı Dudu a canım aman
    O da güzellerin adı sürmelim aman
    Gel gel barışalım
    Tenhada buluşalım
    Biraz konuşalım
    Şimidan şimidan şimidan dan
    Gel arkamdan arkamdan
    Kız alacaksan al beni
    Annen baban duymadan
    Gel gel gel Ayşe
    Şeker değil bal Ayşe
    N'olur bize gidelim
    Ah aramızı bul Ayşe'm

    Kızın adı Ayşe a canım aman
    Benleri var köşe köşe sürmelim aman


    Kızın adı Durdu a canım aman
    O da güzellerin kurdu



    ı. Bağlantıları mısra sonlarında ve mısra aralarında olan türküler

    Türkünün temeli beyitlerden oluşur ve her beyit kendi arasında kafiyelidir. Ancak diğer şekillerden farklı olarak her mısradan sonra aynen tekrarlanan bağlantı sözleri getirilir. Bağlantılar üç ve daha fazla sayıda mısralı olabilmektedir.

    HAYRİYE NANAY

    Hayriye’nin kaşları kara
    Hayriye nanay nanay nanay
    Canım nanay nanay nanay
    Gülüm nanay nanay nanay
    Nereden gelsem beni ara

    Bağlantı

    Hayriye’nin altın diş

    Yaktı beni yan bakışı


    Hayriye damdan bakıyor

    Bakışı canlar yakıyor




    YABANDAN GEL

    Yabandan gel usul (da) boylu yarim yabandan (Arslanım hey hey)

    Amman yörü yörü
    Çapraz yörü yörü
    Kostak yörü yörü
    Yörü yörü yörü

    Aldım haberini (de) garib çobandan (Arslanım hey hey)



    Yaban ellerinden (de) özendim geldim (İmanım hey hey)



    Gördüm cemalini efendim geldim (Arslanım hey hey)


    Yaban ellerinde (de) yatmış uyumuş (Yeşilim hey hey)



    Elâ gözlerini uyku bürümüş (Arslanım hey hey)

    Şirin yörü yörü
    Tek tek yörü yörü
    Bebek yörü yörü
    Kostak yörü yörü
    Usul yörü yörü
    Güzel yörü yörü
    Yörü yörü yörü[37]


    BİR KAŞ BİR GÖZ

    Elinde süt küleği
    O maral o ceylan
    O sevgilin bağında
    Ölürem anam dönmenem
    Giderem anam gelmenem
    Bir kaş bir göz bir dil bir diş
    Bişmişi yanağında
    Sütten beyaz bileği


    Giderem öylesine

    Karagöz mehlesine
     

Sayfayı Paylaş